“Je krijgt hier de tijd om echt te ontdekken wie iemand is. Niet meteen: dit moet anders, maar eerst: welkom, wie ben je, welk verhaal zit erachter en wat heb je nodig?”

Voor psychiater Fleur Kornelis is dat precies wat werken binnen de HOV-klinieken (herstel ondersteunende vervolgkliniek) zo bijzonder maakt. Na haar opleiding tot psychiater en verschillende jaren binnen de spoedketen, maakte zij in 2017 bewust de overstap naar de herstelzorg. Inmiddels werkt Fleur al jarenlang binnen de HOV-klinieken. Ze werkte eerst bij de Jean Desmetstraat en Reigersbos en drie jaar geleden heeft ze de overstap gemaakt naar het Jan Thoméepad.

Wat haar al die jaren is blijven boeien? De combinatie van complexe psychiatrie, een brede doelgroep, een hecht multidisciplinair team en vooral: de tijd krijgen om samen met een cliënt te werken aan duurzaam herstel.

Wat is een HOV kliniek eigenlijk?

HOV staat voor Herstel Ondersteunende Vervolgklinieken. Het zijn klinieken voor mensen met ernstige en complexe psychiatrische problematiek langdurig zijn opgenomen, en vaak al een langdurig klinisch traject of kortdurende opnames achter de rug hebben.

Het grote verschil met een crisisopname zit volgens Fleur vooral in de tijd en de rust.

“Bij een crisisopname moet je binnen korte tijd inschatten wat er nodig is. Hier heb je soms een jaar tot zelfs meerdere jaren om te onderzoeken welke aanpak voor client werkt.”

Die tijd heb je ook echt nodig om met client en het systeem eromheen te ontdekken wat nodig is om zo zelfstandig mogelijk verder te kunnen, naar een eigen woning of een beschermde woonvorm. Er wordt gewerkt volgens de richtlijnen maar men durft ook risico's te nemen, daarnaast vormt systemisch werk volgens de ART methodiek onze basis.

Er wordt niet alleen gekeken naar de psychiatrische diagnose. Het hele levensverhaal telt mee. Wat is er eerder gebeurd? Wat heeft wel en niet gewerkt? En wat kunnen we hier anders doen?

Eerst de mens, daarna het behandelplan

Een opname binnen een HOV-kliniek begint daarom niet direct met een uitgebreid behandelplan.

“Als iemand hier binnenkomt, is het: welkom, fijn dat je er bent. We gaan eerst rustig kijken wie de cliënt is en welk verhaal erachter zit. We leren het systeem kennen en daarna gaan we samen kijken wat nodig is en waar de client aan wil werken.”

Dat vraagt iets anders van een psychiater dan werken in een omgeving waar het tempo voortdurend hoog ligt. Geduld is belangrijk. Soms gebeurt er ogenschijnlijk een tijdje weinig, terwijl er op de achtergrond juist veel verandert.

“Je moet de rust kunnen vinden om eerst een behandelrelatie op te bouwen, en niet meteen alles te willen veranderen".

Juist die langere adem maakt het mogelijk om vertrouwen op te bouwen en patronen te doorbreken die soms al jarenlang bestaan.

Breed, complex en iedere dag anders

Wie denkt dat langdurige psychiatrische zorg vooral rustig en voorspelbaar is, heeft het mis volgens Fleur.

Op het Jan Thoméepad worden mensen opgenomen met uiteenlopende psychiatrische problematiek. Schizofreniespectrumstoornissen en stemmingsstoornissen komen veel voor. Daarnaast is er vaak sprake van verslaving, LVB en verschillende vormen van comorbiditeit. Fleur is trots op de aandacht voor verslavingsproblematiek binnen de HOV-klinieken. Via het MOT (Middelen Opvang Team) is er specifieke aandacht voor middelengebruik en komt de kracht van ervaringsdeskundigheid goed tot zijn recht.

“Het is heel breed. Je kunt hier echt generalistisch werken en iedere dag is anders.”

De instroom komt onder andere vanuit de spoedketen, Inforsa, het Amsterdam UMC en andere verwijzers. Ook bovenregionaal weten verwijzers de HOV-klinieken te vinden.

Die brede doelgroep maakt het werk inhoudelijk interessant. Je kijkt niet alleen naar psychiatrische behandeling, maar ook naar het sociale netwerk, wonen, somatische comorbiditeit en de persoonlijke krachten voor herstel.

Geen agenda die je dag bepaalt

Een gemiddelde werkdag op het Jan Thoméepad laat goed zien hoe anders het werk binnen een HOV-kliniek kan zijn.

De dag begint met een ochtendoverdracht. Van tevoren ligt niet alles vast.

“Je hebt eigenlijk geen agenda. Vanuit de overdracht kijken we wat er die dag nodig is.”

De ene dag kan daardoor in het teken staan van een crisis of ingewikkelde situatie. Een andere dag is er meer ruimte voor behandelplannen, systeemgesprekken of gesprekken met cliënten.

Gemiddeld ziet Fleur vier tot zes cliënten per dag. Daarnaast werken we multidisciplinair en nauw samen met bijvoorbeeld het psychologenteam en het MOT team, zo zijn er MDO’s, casuïstiekbesprekingen, intervisies en soms een moreel beraad.

“Als we tijdens de overdracht merken dat iets knelt, kunnen we heel snel met het psychologenteam een intervisie of casuïstiekbespreking organiseren.”

Dat maakt het multidisciplinaire werken volgens Fleur zo waardevol: je hoeft het niet alleen op te lossen, we werken echt samen.

Van wantrouwen naar vertrouwen

Een van de momenten die Fleur het meest is bijgebleven, laat zien wat die aanpak kan opleveren.

Op het Jan Thoméepad werd een cliënt opgenomen die erg achterdochtig en teruggetrokken was. Contact maken lukte nauwelijks. Ook met familie was er al jarenlang geen contact.

Samen met maatschappelijk werk werd uiteindelijk de familie gevonden. Zij kwamen regelmatig langs en namen eten mee. In eerste instantie hield de cliënt dit af.

Tot er op een dag iets veranderde. Aan de keukentafel ontstond contact. De cliënt zat samen met familie te eten. Het vertrouwen groeide. Vanuit dat moment kon ook het contact met het behandelteam langzaam worden hersteld.

"Hierdoor kon de client uiteindelijk, met behulp van familie, na jarenlange klinische opname uitstromen naar een niet-klinische setting."

Voor Fleur is dat precies waarom het werk binnen een HOV kliniek zo waardevol is. Soms zit de doorbraak niet in een nieuwe behandeling, maar in het creëren van de juiste omstandigheden waarin vertrouwen weer kan ontstaan.

Jan Thoméepad en Jean Desmetstraat: twee verschillende accenten

Hoewel beide locaties HOV-klinieken zijn, zijn ze niet hetzelfde.

Het Jan Thoméepad richt zich vooral op mensen die vanuit de spoedketen komen en bij wie blijkt dat herstel meer tijd nodig heeft. Er wordt ongeveer een jaar gekeken naar wat nodig is om iemand weer naar een niet klinische setting te laten gaan.

De Jean Desmetstraat heeft een andere doelgroep. Hier ligt de focus op jongere cliënten en adolescenten. Er is meer aandacht voor zelfstandigheid, ontwikkeling en het oefenen van vaardigheden die nodig zijn om uiteindelijk zelfstandig of beschermd te wonen.

“Het is een jongere doelgroep. Soms is er bijvoorbeeld sprake van een eerste psychose en is er nog een grote mate van zelfstandigheid. Je werkt daar veel samen met ambulante teams en kijkt meer naar de stap richting een eigen woning of beschermde woonvorm.”

Voor een psychiater betekent dit dat je binnen de herstelketen verschillende accenten kunt leggen door combirollen of je kunt overstappen naar een andere plek. Ook al werken we als collega's op verschillende plekken, we zijn een hecht team met korte lijnen.

Voor elke psychiater

Een HOV-kliniek klinkt misschien als een plek waarvoor je eerst jarenlange ervaring nodig hebt, maar niets is minder waar. Er is niet elke dag een crisis, dat maakt het werk iets voorspelbaarder, waardoor je de tijd krijgt voor een gezamenlijke aanpak.

“Als beginnend psychiater kun je hier juist ontzettend veel leren. Je bent hier van alle markten thuis.”

Zelf begon Fleur als jonge psychiater binnen de herstelklinieken.

“Ik denk dat ik nergens zoveel heb geleerd als hier.”

Je werkt samen met ervaren psychiaters en een deskundig multidisciplinair team. Daardoor kun je veel sparren, leren van casuïstiek en verschillende kanten van het vak ontdekken.

Leren en ontwikkelen

De HOV-klinieken hebben een TopGGz keurmerk. In de praktijk betekent dit onder andere veel aandacht voor leren, meten, onderzoek en innovatie.

Zo is er veel aandacht voor het opleidingsklimaat, waar de kennis wordt gedeeld met collega's, basisartsen, arts-assistenten in opleiding tot psychiater, coassistenten en psychologen in opleiding.

Ook is er binnen de HOV-klinieken volop aandacht voor onderzoek, onder andere naar het levensverhaal van cliënten en zijn we recent gestart met 'passend meten', waarbij de effectiviteit van langdurige klinische opname binnen de GGZ wordt gemeten.

De kracht van de lange adem

Werken binnen een HOV-kliniek vraagt geduld, vertrouwen en een lange adem. Juist die tijd kan het verschil maken.

Soms zie je iemand na jaren van opnames uiteindelijk weer zelfstandig wonen en niet meer terugkomen in de draaideur van de GGZ.

“Juist wanneer iemand het vertrouwen in zichzelf is kwijtgeraakt vind ik het bijzonder om samen op zoek te gaan naar kleine stappen die weer perspectief geven.”

Voor Fleur is dat de kracht van het werk: je krijgt de tijd om samen met de cliënt, het systeem en medewerkers te werken aan herstel dat echt beklijft.

Nieuwsgierig geworden?

Wie wil weten hoe het er in een HOV-kliniek echt aan toegaat, hoeft volgens Fleur niet alleen een vacature te lezen.

“Meelopen geeft je het meest een beeld van hoe het hier echt gaat.”

En dat kan niet alleen op het Jan Thoméepad. Ook bij de andere herstelklinieken staan collega's open voor psychiaters die kennis willen maken met het werk.

Misschien ontdek je dan precies wat Fleur er al jarenlang vindt: een plek waar je eigen visie kan meenemen, en samenwerken voorop staat, zowel samenwerken met de client, als ook de multidisciplinaire samenwerking binnen teams.

Je doet het samen, zowel met client als met elkaar.